Skutki uboczne kordycepsu
Kordyceps reklamowany jest jako naturalny środek na energię i wydolność, a słowo „naturalny” często usypia czujność. Redakcja zebrała, co wiadomo o działaniach niepożądanych tego grzyba, komu może zaszkodzić i dlaczego jakość preparatu ma tu kluczowe znaczenie.
Kordyceps w pigułce: co właściwie kupujemy
Pod nazwą „kordyceps” kryją się różne surowce. Tradycyjny Ophiocordyceps sinensis (dawniej Cordyceps sinensis) to grzyb pasożytujący na larwach ciem w wysokich partiach Himalajów i Tybetu. Dziko zbierany jest niezwykle drogi, dlatego w suplementach niemal zawsze trafiamy na jego hodowlane zamienniki.
Najczęściej są to grzybnia fermentowana, np. szczep Cs-4, oraz Cordyceps militaris uprawiany na podłożach zbożowych. Różnią się składem: C. militaris zawiera zwykle więcej kordycepiny, a preparaty z grzybni – inne proporcje polisacharydów i nukleozydów. To ważne, bo profil działań niepożądanych może zależeć od surowca i stopnia standaryzacji.
W badaniach sportowych kordyceps testowano głównie pod kątem wydolności tlenowej i tolerancji wysiłku o wysokiej intensywności. Wyniki są niejednoznaczne: część prac wskazuje na niewielką poprawę, inne nie wykazują efektu. Właśnie dlatego rozsądna ocena bezpieczeństwa jest równie istotna jak pytanie o skuteczność.
W Polsce produkty z kordycepsem są sprzedawane jako suplementy diety, zgłaszane do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Zgłoszenie nie oznacza jednak, że produkt przeszedł badania skuteczności czy bezpieczeństwa – za jakość odpowiada producent.
Najczęstsze działania niepożądane
W krótkoterminowych badaniach klinicznych, trwających zwykle od kilku tygodni do trzech miesięcy, kordyceps był na ogół dobrze tolerowany. Uczestnicy rzadko przerywali suplementację z powodu objawów ubocznych, a ich częstość była zbliżona do grupy placebo. Trzeba jednak pamiętać, że badania te obejmowały niewielkie grupy zdrowych osób.
Najczęściej opisywane dolegliwości dotyczą przewodu pokarmowego. Należą do nich:
- dyskomfort w nadbrzuszu, wzdęcia i uczucie pełności;
- nudności, zwłaszcza przy przyjmowaniu na czczo;
- luźne stolce lub biegunka;
- suchość w ustach;
- rzadziej bóle głowy lub trudności z zaśnięciem przy przyjmowaniu wieczorem.
Objawy te zwykle ustępują po zmniejszeniu porcji, przyjmowaniu preparatu z posiłkiem lub odstawieniu. Jeśli dolegliwości się utrzymują, warto przerwać suplementację i skonsultować się z lekarzem.
Osobną kategorią są reakcje alergiczne. Osoby uczulone na grzyby lub pleśnie mogą reagować wysypką, świądem czy objawami ze strony układu oddechowego. Choć takie przypadki opisywano rzadko, u alergików wskazana jest szczególna ostrożność.
Ryzyka mniej oczywiste: krzepnięcie, glukoza, odporność
Badania na zwierzętach i in vitro sugerują, że składniki kordycepsu mogą wpływać na agregację płytek krwi. Dane z badań u ludzi są skąpe, ale teoretycznie istnieje ryzyko nasilenia działania leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych. Z tego powodu zaleca się odstawienie preparatu przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi.
W modelach zwierzęcych opisywano też obniżanie poziomu glukozy we krwi. U osób z cukrzycą leczonych insuliną lub lekami doustnymi może to teoretycznie zwiększać ryzyko hipoglikemii. Jeśli ktoś z tej grupy chce stosować kordyceps, powinien to omówić z diabetologiem i częściej kontrolować glikemię.
Kordyceps jest tradycyjnie uważany za substancję modulującą układ odpornościowy. U osób z chorobami autoimmunologicznymi – np. reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczniem czy stwardnieniem rozsianym – pobudzenie odporności może być niepożądane. Szczególnie ostrożne muszą być osoby po przeszczepach przyjmujące leki immunosupresyjne.
W badaniach na zwierzętach pojawiały się również sygnały wpływu na steroidogenezę, co bywa przedstawiane w reklamach jako „naturalne podniesienie testosteronu”. U ludzi nie ma przekonujących dowodów takiego efektu, ale osoby z chorobami hormonozależnymi powinny podchodzić do kordycepsu ostrożnie.
Jakość produktu i zanieczyszczenia
Jednym z najpoważniejszych realnych zagrożeń nie jest sam grzyb, lecz jakość preparatu. W literaturze medycznej opisano przypadki zatrucia ołowiem po spożyciu zanieczyszczonego kordycepsu. Dziki surowiec bywał też fałszowany – dla zwiększenia masy dodawano do niego metalowe elementy lub inne substancje.
W przypadku tanich ekstraktów problemem może być niska zawartość substancji aktywnych lub zastępowanie surowca innym gatunkiem grzyba. Analizy rynkowe suplementów grzybowych w różnych krajach wielokrotnie wykazywały rozbieżności między deklaracją na etykiecie a rzeczywistym składem.
| Problem | Możliwe konsekwencje | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Metale ciężkie (ołów, arsen) | Przewlekłe zatrucie, uszkodzenie nerek i układu nerwowego | Wyniki badań laboratoryjnych partii |
| Fałszowanie surowca | Brak efektu, nieznane działanie innych grzybów | Podany gatunek łaciński i część surowca |
| Brak standaryzacji | Duża zmienność działania między partiami | Deklarowana zawartość kordycepiny lub polisacharydów |
| Zanieczyszczenia mikrobiologiczne | Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, infekcje | Certyfikaty jakości producenta |
Dla sportowców objętych kontrolą antydopingową dochodzi ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego substancjami zakazanymi. Sam kordyceps nie znajduje się na liście WADA, ale suplementy wieloskładnikowe mogą zawierać niezadeklarowane domieszki. Bezpieczniejszym wyborem są produkty z niezależną certyfikacją dla sportu.
Kto powinien unikać kordycepsu
Biorąc pod uwagę stan wiedzy, istnieją grupy, dla których ryzyko przewyższa potencjalne korzyści lub dla których po prostu brakuje danych. Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować kordycepsu, ponieważ nie ma badań oceniających jego bezpieczeństwo w tych okresach.
Ostrożność dotyczy również dzieci i młodzieży, osób z zaburzeniami krzepnięcia oraz przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, osób z cukrzycą na farmakoterapii, chorych na choroby autoimmunologiczne i pacjentów po przeszczepach. Każda z tych sytuacji wymaga rozmowy z lekarzem prowadzącym.
Dla zdrowych dorosłych rozsądne jest trzymanie się porcji podanej przez producenta i unikanie łączenia kilku preparatów zawierających grzyby funkcjonalne naraz. W badaniach stosowano zwykle od 1 do 3 g preparatu dziennie przez kilka tygodni.
Dobrym nawykiem jest też obserwacja własnego organizmu przez pierwsze tygodnie stosowania i zapisywanie ewentualnych objawów. Pozwala to szybko powiązać dolegliwości z nowym suplementem.
Wnioski redakcji
Kordyceps w krótkich badaniach u zdrowych osób jest na ogół dobrze tolerowany, a najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego i mają łagodny charakter.
Poważniejsze ryzyka wiążą się z interakcjami z lekami, chorobami autoimmunologicznymi oraz z jakością surowca – w tym możliwym zanieczyszczeniem metalami ciężkimi.
Brak długoterminowych badań sprawia, że wnioski o bezpieczeństwie przy stosowaniu przez wiele miesięcy pozostają ograniczone.
Jeśli interesuje Cię ten temat, sięgnij po nasze teksty o tym, czy kordyceps poprawia wydolność, o różnicach między Cordyceps militaris a Cs-4 oraz o bezpieczeństwie innych grzybów funkcjonalnych, takich jak reishi i soplówka jeżowata.
Bibliografia
- Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, et al. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42–53.
- Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585–590.
- Parcell AC, Smith JM, Schulthies SS, et al. Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2004;14(2):236–242.
- Tuli HS, Sandhu SS, Sharma AK. Pharmacological and therapeutic potential of Cordyceps with special reference to Cordycepin. 3 Biotech. 2014;4(1):1–12.
- Wu TN, Yang KC, Wang CM, et al. Lead poisoning caused by contaminated Cordyceps, a Chinese herbal medicine: two case reports. Sci Total Environ. 1996;182(1–3):193–195.
